Buda ve Sarmaşık
Ev Ortamında Kompost Hazırlama
Kısa cevap: Evde kompost yapma, mutfak ve bahçe atıklarını kapaklı bir kap içinde kontrollü şekilde çürüterek koyu renkli, mis kokulu bir toprak düzenleyicisine dönüştürmektir. Balkonda 30-60 litrelik bir kova bile yeter. Yeşil atık (sebze kabuğu, çay posası) ile kahverengi atığı (kuru yaprak, karton, talaş) yaklaşık 1'e 2 oranında karıştırın, nemi sıkılmış sünger kıvamında tutun, haftada bir havalandırın. 2-4 ay içinde ilk komposta ulaşırsınız.
Kompost Neden İşe Yarar?
Kompost bir gübre değil, gübreden fazlası. Toprağın yapısını değiştirir.
- Saksı toprağının su tutma kapasitesini artırır. Böylece sulama araları uzar.
- Sıkışmış toprağı gevşetir, kökler rahat nefes alır.
- Besinleri yavaş salar. Kimyasal gübrelerde görülen yanma riski çok düşüktür.
- Faydalı mikroorganizmaları çoğaltır. Bu da bazı kök hastalıklarına karşı direnç sağlar.
- Çöpe giden organik atığı azaltır. Bir hanenin mutfak atığının önemli kısmı kompostlanabilir.
Toprak karışımı hazırlarken kompostun yerini kavramak önemli: tek başına ekim ortamı değildir. Doğru toprak ve gübre seçimini anlattığımız yaklaşımda olduğu gibi, kompost genelde karışımın beşte biri ile üçte biri arasında kalır.
Malzeme Listesi
Kap
- Kapaklı plastik kova, eski çöp kovası veya ahşap kasa.
- Yan duvarlara ve tabana matkapla 5-8 mm delikler açın. Hava girişi şart.
- Altına sızıntı için bir tepsi koyun. Bu sıvı seyreltilerek sıvı gübre gibi kullanılabilir.
- Balkonda yer sıkıntısı varsa dar ve uzun kaplar tercih edin. Balkon düzeni kurarken kompost kabına gölgeli bir köşe ayırmak en pratiği.
Yeşil malzeme (azot kaynağı)
- Sebze ve meyve kabukları
- Kahve telvesi, çay posası ve poşetleri (poşet plastiksizse)
- Solmuş çiçekler, budama sonrası taze yeşil parçalar
- Yumurta kabuğu (ezilmiş)
Kahverengi malzeme (karbon kaynağı)
- Kuru yaprak, kuru saplar
- Kartonlar, yumurta viyolü, mürekkepsiz kağıt (ince şeritler halinde)
- Talaş, samanlı hayvan altlığı (kimyasal içermiyorsa)
- Ceviz veya fındık kabuğu kırıkları
Kompost Kabına Girmemesi Gerekenler
- Et, kemik, balık, süt ürünleri: koku ve haşere çeker.
- Yağ, sos, kızartma artığı.
- Kedi-köpek dışkısı.
- Hastalıklı bitki yaprakları. Bunları ayrı atın; hastalık ve zararlı mücadelesinde en temel kural bulaşıcı materyali döngüye sokmamaktır.
- Tohuma kaçmış yabani otlar.
- Parlak baskılı dergi kağıdı, ıslak mendil, çay poşeti klipsi.
Adım Adım Kurulum
- Taban katmanı: Kabın dibine 5 cm kalınlığında kuru yaprak veya karton parçası serin.
- İlk yeşil katman: Üzerine mutfak atığını ince bir tabaka halinde yayın.
- Örtün: Her yeşil katmandan sonra iki kat kahverengi malzeme ekleyin. Bu kural kokuyu ve sinekleri baştan engeller.
- Başlatıcı: Bir kürek bahçe toprağı veya olgun kompost ekleyin. Mikroorganizmaları taşır.
- Nemi ayarlayın: Bir tutam alıp sıkın. Su damlıyorsa kuru malzeme, dağılıyorsa biraz su ekleyin.
- Havalandırın: Haftada bir el küreğiyle veya uzun bir çubukla karıştırın.
- Boyutu küçültün: Atıkları 2-3 cm'lik parçalara ayırın. Küçük parça hızlı çürür.
Süreci Takip Etme
| Belirti | Nedeni | Çözüm |
|---|
| Ekşi, çürük yumurta kokusu | Fazla nem, oksijensizlik | Karton ve kuru yaprak ekleyip iyice karıştırın |
| Amonyak kokusu | Çok fazla yeşil malzeme | Kahverengi oranını artırın |
| Hiç çürümüyor, kuru | Nem yetersiz | Spreyle nemlendirin, karıştırın |
| Küçük sirke sinekleri | Açıkta kalan meyve atığı | Üstünü toprak veya kuru malzemeyle örtün |
| Beyaz iplikçikler | Mantar faaliyeti | Normaldir, devam edin |
Yığının ısınması iyi işaret. Elinizi soktuğunuzda ılık geliyorsa ayrışma hızlı ilerliyor. Isı ve nem dengesi burada da geçerli: çok ıslak ve soğuk yığın durur, çok kuru yığın küflenmeden bekler.
Ne Zaman Hazır?
- Renk koyu kahve, neredeyse siyah.
- Koku orman toprağı gibi.
- İçindekiler tanınmıyor. Sadece dal ve kabuk kalıntıları kalabilir.
- Hacim başlangıcın yarısına düşmüş.
Elekten geçirin. Elenmeyen iri parçaları yeni yığına başlatıcı olarak koyun.
Kompostu Kullanma
- Saksı karışımı: 2 kısım toprak, 1 kısım kompost, 1 kısım perlit veya iri kum.
- Üst gübreleme: Saksının üstüne 1-2 cm serpin, hafifçe karıştırın. Ayda bir yeterli.
- Fide dikimi: Çukura bir tutam kompost atın. Kök tutmayı hızlandırır.
- Tohum ekimi: Saf kompost